Periodontal Hastalık ve COVID-19

Koronavirüs hastalığına (COVID-19) neden olan SARS-CoV-2 virüsü, hayatı tehdit eden bir pnömoni ve akut solunum sıkıntısı sendromuna (ASSS) neden olur.  COVID-19a bağlı akut solunum sıkıntısı sendromundan dolayı ölüm oranı % 40-50’ye kadar çıkar.⁽¹⁾  Pnömaniden dolayı ölüme ek olarak, bu virüsün bağışıklık modülatörleri ve mediatörlerinin salınmasına neden olarak hiperinflamatuar bir duruma neden olduğu bulunmuştur.⁽²⁾ Sitokin fırtınası olarak tanımlanan bu durum,  kardiyomiyopatiye, yaygın kan pıhtılarına, büyük damar tıkanıklığına bağlı olarak inmelere, nörolojik problemlere, tromboz ve kalp, böbrek ve beyin de dahil olmak üzere multiorgan yetmezliğine neden olabilir.⁽³⁾  COVID-19 hastalığının etkisi hafif ila şiddetli arasında değişebilir.

Hastalığın şiddeti, hastanın medikal risk faktörlerine de bağlıdır. New York hastane sistemine giren ve 5.700 hasta üzerinde, bugüne kadar yapılmış en büyük kohort çalışmalarından birinde Richardson ve ark. (2020), hipertansiyon (% 56.6), obezite (% 41.7) ve diyabet (% 33.8) gibi enflamatuar hastalıklara sahip bireylerin, COVID-19 semptomlarının şiddeti bakımından daha riskli olduklarını gördüler.⁽⁴⁾ Enflamatuar hastalığa sahip olan bireylerde COVID-19 semptomlarının şiddetinde artış gözlenmiş ve bu hastaların tedavisinde anti-enflamatuar ilaçlar da kullanılmıştır.⁽⁵⁾

Periodontal hastalıklar da enflamatuar hastalıklardır. Burada mikrobiyal etiyolojik faktörler, enflamatuar olayları düzenleyen konakçı yanıtını indükleyerek duyarlı bireylerde doku tahribatına neden olur.⁽⁶⁾ Bu makalenin amacı periodontal hastalık ile COVID-19 arasındaki ortak enflamatuar medyatörlere dikkat çekmek ve ayrıca periodontal hastalığın da COVID-19 şiddetinin artmasına katkıda bulunan veya artıran bir faktör olabileceği konusunda fikir vermektir.
COVID-19’a bağlı morbidite ve mortalitenin abartılı bir bağışıklık tepkisine bağlı olduğu düşünülmüş.  Kompleman aktivasyonunun rolü ve hastalığın şiddetine katkısı artık daha fazla kabul görmektedir. Sitokin fırtınası (SF) terimi de COVID-19’un hastalığın ilerlemesi ile ilişkilendirilmiştir. Sitokin fırtınası (SF), interferon; interlökin(IL); tümör nekroz faktörleri (TNF), kemokinler ve bağışıklık sisteminde düzensizliğe ve organ kapanmasına yol açabilen başka medyatörlerin salınması ile karakterize hiperaktif bir bağışıklık tepkisidir. SF, salınan sitokin seviyelerinin konakçı hücrelere zarar verdiğini gösterir.

Bu medyatörler normalde iyi korunmuş ve doğal bağışıklık tepkisinin bir parçasıdır ve enfeksiyona neden olan ajanların etkili bir şekilde temizlenmesiden sorumludur.(şekil 1).

COVID-19 hastalarında yapılan klinik çalışmalar ve otopsilerden elde edilen laboratuvar sonuçları, hastaların özellikle IL-6, IL-8 ve TNFa sitokin seviyelerinde artış olduğunu göstermektedir. Kronik enflamatuar rahatsızlıkları olan hastaları tedavi etmek için kullanılan IL-6 inhibitörleri, yüksek doz kortikosteroidler ve monoklonal antikor ilaçları gibi anti-enflamatuar terapötik tedaviler şimdi COVID-19 hastalığını tedavi etmek için yeniden kullanılmaktadır.⁽⁷⁾ Buna ek olarak doktorlar, diyabet ve hipertansiyonun kontrol altına alınması ve kilo verilmesi ile hastaların, COVID-19 semptomlarının şiddetine karşı daha az duyarlı olacaklarını bildirmişlerdir⁽⁸⁾

Aynı sitokin ve kemokinler, kemik metabolizmasının fizyolojisi ve patolojisinde de rol oynarlar.⁽⁹⁾ Kemik homeostazının potansiyel düzenleyicisi olarak osteoblast ve osteoklast  öncüllerinin göçü için temel sinyallerdir.  Bağışıklık sisteminin sitokin fırtınası sırasında bozularak COVID-19 semptomlarının şiddetlenmesi gibi, periodontal bakteriyel ürünlere bağlı olarak konakçı enflamatuar sitokinlerin osteoblast ve osteoklast aktiviteleri arasındaki dengenin bozulması da inflamasyonun neden olduğu periodontal kemik kaybının ana nedenidir.⁽¹⁰⁾

Periodontal hastalıkta görülen bu aynı yüksek enflamatuar yan ürünler (yani, IL-6, MAC-1, IL-8 ve TNFa) COVID-19’da görülen semptomların şiddetini artırabilir mi?⁽¹¹⁾ Doktorlar diyabet, hipertansiyon ve obezitenin tıbbi kontrolünün hastalığın patogenezinde rolü olduğunu savunuyorlarsa; oral inflamasyon ve periodontal hastalık kontrolü, hastaları COVID-19 şiddetine karşı karşı korumaya yardımcı olabilir mi?
Çalışmalar periodontal tedavinin sistemik inflamatuar markerları azaltabileceğini göstermiştir.⁽¹²⁾ Eğer periodontal tedavi ile enflamasyon azaltılabiliyorsa, bu tip bir ağız bakımı COVID-19’a karşı konak duyarlılığının azaltılmasında rol oynayabilir mi? Yaygın enflamatuar yollara ek olarak, yakın tarihli bir derleme, oral hastalığın iki ek mekanizma yoluyla COVID-19 semptomlarını şiddetlendirebileceğini öne sürmektedir.⁽¹³⁾ Periopatojen bakteriler, aspirasyon pnömonisi ve viral solunum yolu enfeksiyonunda artış ile ilişkilendirilmiştir.⁽¹⁴⁾ Ayrıca, COVID-19 kaynaklı solunum sistemi hastalıkları da hastayı, bakteriyel süperinfeksiyona yatkın hale getirir ve bu da tedaviyi zorlaştırır. Oral bakterilerin, bu süperenfeksiyonlarda rol oynadığı gösterilmiştir.
Dental tedaviler, bu süperenfeksiyonların gelişme ihtimalini azaltabilir mi? Kesin cevapları belirlemek için periodontal hastalık ile COVID-19 arasındaki bu yaygın enflamatuar ve patojenik yolları inceleyen kontrollü çalışmaların yapılması gerekmektedir.

Referanslar:

_{1.    Qin C, Zhou L, Hu Z, et al. Dysregulation of immune response in patients with COVID-19 in Wuhan, China. Clin Infect Dis. Published online March 12, 2020. 2020;ciaa248. doi:10.1093/cid/ciaa248
2.    Tay MZ, Poh CM, Rénia L, MacAry PA, Ng LFP. The trinity of COVID-19: immunity, inflammation and intervention. Nat Rev Immunol. 2020;20(6):363-374. doi:10.1038/s41577-020-0311-8
3.    Rapkiewicz AV, Mai X, Carsons SE, et al. Megakaryocytes and platelet-fibrin thrombi characterize multi-organ thrombosis at autopsy in COVID-19: a case series. EClinicalMedicine 2020. https://doi.org/10.1016/j.eclinm.2020.100434
4.    Richardson S, Hirsch JS, Narasimhan M, et al. Presenting characteristics, comorbidities, and outcomes among 5700 patients hospitalized with COVID-19 in the New York City area. JAMA; 2020;323(20):2052-2059. doi:10.1001/jama.2020.6775
5.    Schett G, Sticherling M, Neurath MF. COVID-19: risk for cytokine targeting in chronic inflammatory diseases? Nat Rev Immunol. 2020;20(5):271-272. doi:10.1038/s41577-020-0312-7
6.    Taubman MA, Kawai T. Involvement of T-lymphocytes in periodontal disease and in direct and indirect induction of bone resorption. Crit Rev Oral Biol Med. 2001;12(2):125-135. doi:10.1177/10454411010120020301
7.    Jahanshahlu L, Rezaei N. Monoclonal antibody as a potential anti-COVID-19. Biomed Pharmacother. Published online June 4, 2020. 2020;129:110337. doi:10.1016/j.biopha.2020.110337
8.    Zhu L, She ZG, Cheng X, et al. Association of blood glucose control and outcomes in patients with COVID-19 and pre-existing type 2 diabetes. Cell Metab. 2020;31(6):1068-1077.e3. doi:10.1016/j.cmet.2020.04.021
9.    Cekici A, Kantarci A, Hasturk H, Van Dyke TE. Inflammatory and immune pathways in the pathogenesis of periodontal disease. Periodontol 2000. 2014;64(1):57-80. doi:10.1111/prd.12002
10.    Yumoto H, Nakae H, Fujinaka K, Ebisu S, Matsuo T. Interleukin-6 (IL-6) and IL-8 are induced in human oral epithelial cells in response to exposure to periodontopathic Eikenella corrodens. Infect Immun. 1999;67(1):384-394.
11.    Liu YCG, Lerner UH, Teng YTA. Cytokine responses against periodontal infection: protective and destructive roles. Periodontol 2000. 2010;52(1):163-206. doi:10.1111/j.1600-0757.2009.00321.x
12.    Górski B, Górska R. The impact of periodontal treatment on inflammatory markers and cellular parameters associated with atherosclerosis in patients after myocardial infarction. Cent Eur J Immunol. 2018;43(4):442-452. doi:10.5114/ceji.2018.81356
13.    Sampson V, Kamona N, Sampson A. Could there be a link between oral hygiene and the severity of SARS-CoV-2 infections? Br Dent J. 2020;228(12):971-975. doi:10.1038/s41415-020-1747-8
14.    Okuda K, Kimizuka R, Abe S, Kato T, Ishihara K. Involvement of periodontopathic anaerobes in aspiration pneumonia. J Periodontol. 2005;76(suppl 11):2154-2160. doi:10.1902/jop.2005.76.11-S.2154}

https://www.perioimplantadvisory.com/clinical-tips/periodontal-complications/article/14179112/can-periodontal-disease-be-a-contributing-factor-for-covid19-severity